| In opdracht en met subsidie van de Stichting Kunstenaarsverzet 1942-1945 wordt een bibliografisch en inventariserend onderzoek gedaan naar doorwerking van het vervolgingstrauma in de Nederlandse kunsten. In het recente postmoderne debat over de representatie van het verleden vormde de (on)mogelijkheid van de verbeelding van de Shoah een regelmatig terugkerend thema. Enerzijds werd de Shoah voorgesteld als een zwart gat, dat de morele, esthetische en cognitieve toetsstenen van de verlichte westerse beschaving zou hebben verzwolgen. Anderzijds werd aan de vernietigingsmachine een depersonaliserende werking toegekend, die het individuele subjectieve bewustzijn van de vervolgden belaagde en bij overlevenden leidde tot een psychotrauma dat herinnering en verwerking obstrueerde. Het onderhavige onderzoek richt zich op de doorwerking van het onzegbare of onverbeeldbare in het werk van Nederlandse kunstenaars van de eerste zowel als de tweede generatie na de oorlog. Aan de orde zullen komen de cultuurhistorische consequenties van de Shoah, de relatie tussen individuele getuige en 'collectief geheugen', de uiteenlopende visies op begrippen als trauma en verwerking en de aandacht voor het psychobiografische element van de naoorlogse kunst in de kunst- en literatuurkritiek. Tenslotte zal aan de hand van het werk van een aantal nog te selecteren kunstenaars worden nagegaan of de sporen van het vervolgingstrauma zijn aan te wijzen. Het zal daarbij minder gaan om de therapeutische herovering van de spraak dan om de kunstzinnige thematisering van het onuitsprekelijke. |
