| Een beer' is een ornamentje dat veel voorkomt in zeventiende-eeuwse boeken. Het is ook de naamgever van de database Ursicula (beertje) waarin ruim 20.000 sierinitialen en ornamenten zijn ontsloten met het iconografische zoeksysteem Iconclass. Al die zoekbare afbeeldingen zijn gekoppeld aan de namen van de drukkers/uitgevers. Daardoor wordt het voor het eerst mogelijk de makers van anoniem drukwerk op te sporen zonder dat de onderzoeker maanden door hoeft te brengen in de bibliotheek. In de zeventiende eeuw verscheen ongeveer een kwart van alle gedrukte werken zonder de naam van de uitgever. Als je die zou willen opsporen met conventionele middelen zou het onderzoek 2800 jaar duren; met de nieuwe database minder dan een jaar. Door die enorme snelheidswinst kunnen onderzoekers voortaan andere, nieuwe vragen stellen. Paul Dijstelberge onderzocht boeken uit de periode 1600-1625. Hij kon ruim 70 procent van de anonieme drukken aan een uitgever toeschrijven. De overige 30 procent bevatte geen sierinitialen of ornamenten. Bij het bestuderen van de inhoud ontdekte Dijstelberge een interessant patroon. Het eerste kwart van de zeventiende eeuw was een periode van godsdiensttwisten: gereformeerden en remonstranten bestreden elkaar heftig en bestookten elkaar met pamfletten. Uit de relatieve anonimiteit' kan worden afgeleid dat de gereformeerden meer geneigd waren tot het vervolgen van hun tegenstanders dan omgekeerd. Hetzelfde geldt voor geschriften die gericht waren tegen de VOC of tegen de overheid: de makers ervan zijn onvindbaar. |
