| In dit project wordt allereerst onderzoek gedaan naar humanisme, naar de veelvormige geschiedenis ervan en naar de wijze waarop humanisme in onze hedendaagse inter- en multiculturele samenleving functioneert als zingevingskader en als zodanig wordt, en het beste kan worden, geëxpliciteerd en gesystematiseerd. De explicitering en systematisering van humanisme in dit project vertrekt vanuit de vooronderstelling dat humanisme (vaak impliciet) functioneert als zingevingskader. Deze vooronderstelling sluit aan bij (vooral sociologische en historische) literatuur over de aard van het secularisatieproces in de Westerse en met name Nederlandse samenleving en bij de gedachte dat de behoefte aan een godsdienst moeilijk een antropologische constante genoemd kan worden, maar de behoefte aan een zinvol leven wel. In een dergelijke context rijst dan de vraag wat de betekenis is en kan zijn van een humanistische levensbeschouwing. Tegen deze achtergrond worden in dit project onder andere vragen onderzocht met betrekking tot: - vorm en inhoud van humanisme als een samenhangend, geëxpliciteerd en gesystematiseerd zingevingskader, anders gezegd: een humanistische levensbeschouwing; - humanistische ethiek als laatmoderne levenskunst; - het "baseren" van een humanistisch zingevingskader op empirische wetenschap (met name neodarwinistische evolutietheorie); - humanisme, natuuropvatting en ecologische problematiek; - visies van Nederlandse moslims op humanisme; - in- en expliciete visies van humanisten op leven, voort-leven, sterfelijkheid en dood. Het historisch onderzoek in het project spitst zich hoofdzakelijk toe op de geschiedenis van humanisme in Nederland sinds 1850. Op dit terrein is door de onderzoekers al een en ander gepubliceerd. Het onderzoek wordt nu enerzijds voortgezet in het verlengde van de eerdere publicaties (`moderne theologen', humanistische geestelijke verzorging) en anderzijds worden nieuwe thema's aangevat (liberalisme, natuuropvatting, op wetenschap 'gebaseerd' humanisme) die tot nu toe opvallend onderbelicht bleven. Ten tweede wordt er binnen dit project onderzoek gedaan naar zingeving. De aandacht voor zingeving in de media en op de UvH is waarschijnlijk zo groot, omdat er een kloof gaapt tussen de behoefte aan zingeving en de ervaring van zin(geving). Individualisering versterkt deze discrepantie, want individualisering ontleent zijn 'ratio' aan een aantal dwingende verlangens, zoals gelukkig zijn, een zinvol leven leiden, geslaagd zijn in de ogen van je medemens. Voor al deze verlangens lijk je de ander(en), de natuur, god/leegte, de kunsten, macht, geld, etcetera nodig te hebben De spanning tussen de individualiseringstendens enerzijds en de afhankelijkheid van de omgeving voor de bevrediging van allerlei verlangens anderzijds, roept een aantal vragen op. Eén van de vele vragen is hoe het zelfbeeld van de (post)moderne mens reageert op zijn afhankelijkheid van al die verlangens. Hoezo autonomie, hoezo levenskunst? De massamens van Ortega y Gasset is springlevend maar zij/hij herkent zich zelf niet als een atoom onder vele verwante atomen. Dit alles zorgt voor een gecompliceerde situatie in het leven van alledag. Vandaar: zingeving in de hedendaagse cultuur. In het project wordt deze problematiek langs twee lijnen onderzocht. De eerste is gericht op de vraagstelling wat de studie humanistiek betekent voor de feitelijke ontwikkeling van een persoonlijke levensbeschouwelijke identiteit van studenten. Het gaat hier om een kwalitatief onderzoek dat mede gevoed wordt uit het project KOEHPT. Daarnaast richt het onderzoek zich op zingeving in crisis en wel met name op de vraagstelling of er enige samenhang is tussen de verwerking van crisiservaringen en levensbeschouwing. Het onderzoek richt zich vooral op de verwerking van het ondergaan van (dreiging met) fysiek geweld. De tweede lijn is cultuurfilosofisch en levensbeschouwelijk georiënteerd. en omvat diverse vragen naar zingeving en zinervaring. |
