| De Universiteit voor Humanistiek heeft in opdracht van ZonMw in de periode september 2004 tot april 2005 een beschrijvend, kwalitatief onderzoek verricht naar ?the state of the art? in de theorie en praktijk van empowerment in de gezondheidsbevordering. De aanleiding voor dit onderzoek was dat in bepaalde richtingen van het Gezond Leven Programma de gewenste vernieuwing nog niet van de grond was gekomen. ZonMw heeft daarom een aantal gerichte trajecten in het leven geroepen, waarvan empowerment er ??n is. Empowerment is in de jaren negentig van de vorige eeuw opgekomen in het kielzog van het nieuwe paradigma in de gezondheidsbevordering, de zogenaamde New Health Promotion. Dit paradigma laat een verschuiving zien in uitgangspunten en doelen ten opzichte van de traditionele biomedische en op leefstijlen gerichte benaderingen van gezondheid. Ten grondslag aan deze nieuwe benadering ligt The Ottawa Charter for Health Promotion (WHO 1986), waarin gezondheidsbevordering wordt omschreven als: mensen ondersteunen bij het verkrijgen van controle over hun gezondheid en de factoren die daarop van invloed zijn. Gezondheid overstijgt daarmee het niveau van psychische, sociale en fysieke gezondheid, omdat ook aandacht wordt besteed aan omgevingsfactoren: de politieke, culturele en sociaal-economische aspecten die de gezondheid van mensen be?nvloeden. Dat betekent dat de ?nieuwe? gezondheidsbevordering naast educatieve activiteiten gericht op het bevorderen van gezonde leefstijlen, ook inhoudt dat mensen worden aangezet tot kritische bewustwording en inzicht in de factoren die hun situatie mede bepalen en tot sociale actie, gericht op het gezonder maken van hun leefomgeving. In Nederland is empowerment als nieuwe benadering in gezond leven in de jaren negentig van de vorige eeuw ge?ntroduceerd en steeds populairder geworden, ook bij ZonMw die in het onderzoeksprogramma Gezond Leven expliciet empowerment noemt als bron van vernieuwing van gezondheidsbevordering. De populariteit van het begrip empowerment gaat echter gepaard met een overmatig en vaak ook oneigenlijk gebruik, waardoor het aan betekenis heeft ingeboet en onduidelijk is wat eronder wordt verstaan en welke dimensies worden onderscheiden. Niet alleen conceptueel, maar ook praktisch en methodologisch zijn er veel onduidelijkheden. In het onderzoek stonden daarom drie vragen centraal: 1. Hoe wordt het begrip empowerment geconceptualiseerd in relatie tot gezond leven? 2. Welke benaderingen, methoden en werkvormen worden gebruikt voor het werken aan empowerment in de gezondheidsbevordering? 3. Hoe worden de begrippen ?empowerment? en ?gezond leven? geoperationaliseerd en welke methoden en instrumenten worden gebruikt voor de evaluatie van empowerment? Om de onderzoeksvragen te beantwoorden zijn twee lijnen gevolgd en op elkaar betrokken: literatuuronderzoek en analyse van projecten die zijn uitgevoerd in het kader van het ZonMw-programma ?Gezond Leven?. Voor de projectenanalyse is gebruik gemaakt van interviews, documenten en een focusgroepbijeenkomst. |
