KNAW

Research

Handling repulsive behaviour while eating and drinking by demented people....

Pagina-navigatie:


Update content


Title Handling repulsive behaviour while eating and drinking by demented people. A guideline for caretakers
Period 10 / 2005 - unknown
Status Completed
Research number OND1318084
Data Supplier ZonMw

Abstract (NL)

Afwerend gedrag bij eten, zoals het wegslaan van de lepel, uitspugen van eten of wegdraaien van het hoofd komt veel voor bij mensen met dementie en levert veel problemen op in de dagelijkse verpleeghuispraktijk. De dementerende kan zelf meestal niet meer aangeven waarom hij of zij eten afweert.Uit onderzoek van Pasman etal is gebleken dat verzorgenden afwerende gedrag bij eten en drinken verschillend interpreteren en als gevolg daarvan verschillend ermee omgaan (doorgaan met eten geven en zo nodig aandringen/dwingen of stoppen na een aantal pogingen). Voor de dagelijkse praktijk betekent dit dat de kwaliteit en continuïteit van zorg in gevaar zijn. Daarnaast creëert deze onduidelijke situatie onzekerheid bij verzorgenden. Het helpen met eten en drinken van mensen met dementie is moeilijk als zij afwerend gedrag vertonen (wegslaan van de lepel, uitspugen van eten, wegdraaien van het hoofd).(1-4) Uit een empirische studie van een van de indieners naar het afzien van kunstmatige vochttoediening bij verpleeghuispatiënten met dementie in Nederland is bekend dat driekwart van de patiënten (bij wie uiteindelijk een beslissing is genomen over kunstmatige vochttoediening) regelmatig afwerend gedrag vertoont.(1,2) Meestal is niet (direct) duidelijk waarom iemand eten afweert, omdat de persoon het door de dementie zelf niet meer kan aangeven. Uit dezelfde studie is gebleken dat in de dagelijkse verpleeghuispraktijk verzorgenden het afwerende gedrag van mensen met dementie moeilijk te hanteren vinden.(2) Verzorgenden interpreteren het gedrag van een en dezelfde persoon verschillend en gaan er als gevolg daarvan verschillend mee om. Concreet leveren deze interpretatieverschillen en het daarop gebaseerde handelen van verzorgenden tenminste twee belangrijke problemen op in de dagelijkse praktijk. Ten eerste is de kwaliteit van zorg in gevaar. Verzorgenden handelen intuïtief, en de zorg die de dementerende krijgt is afhankelijk van hun persoonlijke opvattingen over goede zorg.(5) Ten tweede veroorzaakt deze dagelijks terugkerende zorgsituatie onzekerheid en ongemak bij de verzorgenden.(2-4) Daarnaast is eten en drinken een zeer gevoelig onderwerp, zeker ook voor familie, omdat eten en drinken basale levensbehoeften zijn en direct worden gekoppeld aan leven en dood en omdat het geven van eten en drinken aan iemand een symbolische waarde heeft als een vorm van tonen van zorg en liefde. (6,7) Ook spelen ethische aspecten een rol, zoals de vraag hoever je mag gaan met aandringen of dwang en of je afwerend gedrag altijd moet respecteren.(8) Deze problemen zijn specifiek voor eten en drinken en vormen dan ook de aanleiding voor het ontwikkelen van een richtlijn voor verzorgenden specifiek over het omgaan met afwerend gedrag bij eten en drinken en niet voor afwerend gedrag in het algemeen. Doel is om variatie in handelen terug te dringen en onzekerheid bij verzorgenden weg te nemen en daarmee uiteindelijk de kwaliteit van zorg en de kwaliteit van leven van mensen met dementie die afwerend gedrag vertonen bij eten en drinken te verbeteren. Op basis van eigen empirisch onderzoek (kwalitatief en kwantitatief), en (inter)nationale studies (inclusief literatuuroverzichten en interventiestudies) (1,2,9-15) is een theoretisch model ontwikkeld. Het model bestaat uit een 3x3 tabel van domeinen en oorzaken. De oorzaak van het afwerende gedrag kan liggen in het somatische, psychische of sociale domein van functioneren en het gevolg zijn van niet kunnen eten en drinken, niet snappen om of hoe te eten en drinken, of niet willen eten en drinken.(1,2) Alle mogelijke oorzaken van afwerend gedrag liggen in één (of meer) van de 9 cellen van de tabel. Dit theoretische model dient als basis voor de te ontwikkelen richtlijn. Het model is (inter)nationaal gepresenteerd (2,16,17) en geaccepteerd. (7,18) Ook wordt het gebruikt bij bewonersbesprekingen in het verpleeghuis waar het empirisch onderzoek heeft plaatsgevonden. De belangrijkste doelstelling van het ontwikkelen van de richtlijn is het verbeteren van de kwaliteit van zorg en kwaliteit van leven van mensen met dementie die afwerend gedrag vertonen bij eten en drinken. Door het gebruik van de richtlijn door verzorgenden zullen de oorzaken van en beste manier van omgaan met het afwerende gedrag (voor de dementerende) op systematische wijze worden nagegaan en zal de variatie in handelen worden teruggedrongen. Dit zal leiden tot meer continuïteit van zorg. Een tweede doel van de richtlijn is het ondersteunen van verzorgenden in hun dagelijkse werk door hen handvatten te bieden bij het omgaan met de moeilijke situatie als een dementerende eten en drinken afweert. De richtlijn zal de bestaande onzekerheid bij verzorgenden voor een deel wegnemen. De taakstelling luidt dat er binnen twee jaar na aanvang van het ontwikkelproject een richtlijn ligt die ter goedkeuring kan worden aangeboden aan de AVVV. Het project is van belang voor het deelprogramma omdat het de ontwikkeling van een richtlijn specifiek voor verzorgenden betreft over een onderwerp - omgaan met afwerend gedrag bij eten en drinken bij mensen met dementie - dat veelvuldig voorkomt, veel problemen oplevert, en waarover wel interventiestudies bestaan, maar geen eenduidige richtlijn. Onderhavig probleem is des te relevanter omdat het aantal mensen met dementie de komende jaren drastisch zal toenemen. In Nederland hadden in 2000 ongeveer 170.000 mensen een vorm van dementie. In 2010 zullen dat er naar schatting 207.000 zijn en in 2050 meer dan 412.000.(22) De richtlijn wordt ontwikkeld volgens het stappenplan van het LEVV (26) en voldoet aan de eisen voor richtlijnontwikkeling van de AVVV (27). Het stappenplan van het LEVV bestaat uit 5 stappen: 1) keuze van het onderwerp, 2) samenstelling projectgroep en expertgroep, 3) systematisch literatuuronderzoek, 4) samenstellen van de conceptrichtlijn en 5) de praktijktoets.

Related organisations

Related people

Project leader Dr. J. de Lange

Classification

A70000 Public health and health care
D24000 Health sciences

Go to page top
Go back to contents
Go back to site navigation