| Een van de centrale thema s van de geschiedenis van de afgelopen 500 jaar is hetgeen tegenwoordig vaak het proces van globalisering wordt genoemd. In dit proces staat de West-Europese expansie, de wijze waarop elders op de wereld op deze expansie werd gereageerd en de ontwikkelingen die het resultaat van deze expansie en reactie waren centraal. Globalisering betekent hierbij het ontstaan van een wereldeconomie, van wereldwijde migratiestromen, van nationale staten in de wereld en van vele andere verschijnselen. Centraal in deze geschiedenis staan de activiteiten van handelscompagnieën, ontdekkingsreizigers, missionarissen, opstanden, nationalistische bewegingen, koloniale staten en ondernemingen, die geheel eigen archieven hebben opgeleverd met een, door de interactie tussen de Europese en de buiten-Europese wereld, geheel eigen karakter. Het is dan ook niet toevallig dat deze geschiedenis een eigen historiografie en eigen tijdschriften kent. Bijzonder is verder dat de koloniale archieven vaak van onschatbare waarde zijn voor de bestudering van de eigen geschiedenis van niet-westerse gebieden, zoals ook het TANAP-project heeft aangetoond. Het belang van de bestudering van de geschiedenis van de Europese expansie en de wereldwijde interactie kan dan ook moeilijk overschat worden. Het Instituut voor Geschiedenis speelt een belangrijke rol in de bestudering van deze geschiedenis. Reeds sedert 1902 wordt er in Leiden koloniale geschiedenis gedoceerd, zij het onder wisselende benamingen.Vanuit de Verenigde Staten is daarbij het concept van world history naar Europa overgewaaid. Hierbij moet world history niet zo zeer gezien worden als een vergelijkende methode, maar als een benadering die zich richt op het bestuderen van wereldwijde verbanden in de geschiedenis. To put it simply, world history is the story of connections within the global human community , aldus Patrick Manning in zijn recente Navigating World History: Historians Create a Global Past (2003). Connection conveys the character of world historical analysis better than any other term. It acknowledges locality and uniqueness, yet also invokes broad patterns . De Universiteit Leiden kan in dit kader een geheel eigen rol spelen door zich te richten op de studie van de relatie tussen verschillende delen van de wereld sedert ca. 1500 met behulp van de in de wijde omgeving van Leiden aanwezige primaire bronnen. Leiden bezit immers hiertoe een unieke infrastructuur. Niet alleen liggen de rijke archieven van de VOC, de WIC en het ministerie van Koloniën op een steenworp afstand in het Nationaal Archief te Den Haag, de universiteitsbibliotheek bezit de bibliotheekcollectie van het voormalige ministerie van Koloniën, terwijl de bibliotheek van het KITLV voor zowel de Cariben als Zuidoost-Azië uniek in de wereld is. Hiernaast zijn er in Leiden nog andere bibliotheken en instellingen die zich bezighouden met de bestudering van de buiten-Europese wereld, terwijl de archieven te Londen, Parijs, Sevilla en Lissabon op Easyjet-afstand liggen. In het MA- en MPhil-onderwijs zullen studenten uit binnen- en buitenland en van binnen en buiten Europa getraind moeten worden in het hanteren van deze primaire bronnen voor de beantwoording van hun onderzoeksvragen. Aansluitend kan er een Ph.D.-traject volgen met een duidelijk eigen karakter. Hiermee zal het Instituut voor Geschiedenis voor zichzelf een eigen niche in onderzoekswereld op het terrein van de world history creëren. Hierbij moet het Europese kolonialisme niet gezien worden als een monolithisch en superieur systeem dat Amerikaanse, Afrikaanse en Aziatische samenlevingen domineerde, maar als een systeem waarin er sprake was van wederzijdse aanpassingen, onderhandelingen en conflicten tussen koloniale machten en gekoloniseerde elites en samenlevingen die zowel de buiten-Europese als de Europese wereld beïnvloedden. In de buiten-Europese wereld gegenereerde ideeën en vanuit de buiten-Europese wereld afkomstige migratiestromen hadden een vergelijkbare invloed op de ontwikkeling van de Europese samenleving als het Europese koloniale optreden had op de ontwikkeling van de buiten-Europese samenlevingen. Steeds wordt gezocht naar de connections en de achtergronden en oorzaken van de transfer van mensen, systemen, goederen en ideeën. |
