| Het derde onderzoeksproject wordt gedragen door de sectie Educatie. In het project staan de begrippen morele educatie en burgerschap centraal. Educatie in humanistisch perspectief is gericht op de ethische, levensbeschouwelijke, sociale, culturele en esthetische ontwikkeling van mensen. Kernbegrippen zijn: zingeving, humanisering, autonomie, sociale betrokkenheid, ethiek, moraliteit, empowerment, diversiteit, identiteitsontwikkeling, kritisch democratisch (wereld)burgerschap, pedagogische normatieve professionalisering en de pedagogische identiteit van instituties. Educatie wordt breed opgevat in termen van Bildung, Paideia, waarin vorming tot goed menszijn , zelfontplooiing en verantwoordelijkheid liggen besloten. Morele educatie verbindt individuele en sociale moraal. Zonder zelfzorg geen zorg voor de ander en omgekeerd: zorg voor de ander is tegelijk een vorm van zorg voor zichzelf. Anders gezegd: zelfstandigheid (autonomie) en betrokkenheid (solida¬riteit) hangen nauw samen. Beide perspectieven zijn te onderscheiden maar niet te scheiden. Hierbij gaat het specifiek om kritisch-democratisch burgerschap. Educatieve praktijken zijn gericht op het begeleiden van deelnemers bij hun identiteitsontwikkeling. Processen van zingeving zijn daarbij gericht op het bevorderen van humanisering. Normatieve professionalisering is daarbij verweven met de pedagogische professionaliteit. Aloni (2003) onderscheidt in zijn boek Enhancing Humanity. The Philosophical Foundations of Humanistic Education vier benaderingen van educatie vanuit een humanistische perspectief: De culturele-klassieke, met nadruk op Bildung en kwaliteit van het menselijk bestaan; De naturalistisch-romantische met een kind- en ontwikkelingsgerichte aanpak; De existentiële met de nadruk op authenticiteit en zelfcreatie; De kritisch-radicale met nadruk op empowerment en emancipatie. In navolging van Aloni wordt ook geprobeerd deze benaderingen met elkaar te verbinden. Morele educatie wordt in dit project op drie niveaus onderzocht: 1) Verheldering van de onderlinge samenhang van autonomie en betrokkenheid en het spanningsveld waarin ze in de huidige context doorgaans verkeren, tegen de achtergrond van actuele discussies rond liberalisme, communitarisme, zorgethiek en levenskunst, burgerschapsvorming en globalisering. Doel van dit onderzoek is het bevorderen van morele identiteit met het oog op een rechtvaardige(r) samenleving. 2) Onderzoek naar de verhouding tussen morele educatie en burgerschap op het niveau van concrete onderwijspraktijken en achterliggende politieke en wetenschappelijke discussies. Dit onderzoek is zowel gericht op het Nederlandse onderwijs als op onderwijs in andere landen. Het gaat hier om de vraag welk type burgerschap wordt nagestreefd op het niveau van politiek en onderwijsorganisaties en welk onderwijs/wat voor educatieve praktijken daarbij georganiseerd worden. Wat betreft de educatieve praktijk, richt het onderzoek zich in het bijzonder op de dialoog tussen docenten/educatieve werkers en leerlingen/cursisten. Het gaat in op het pedagogisch-¬didactisch handelen van educatieve werkers en de dialoog en communicatie in het onderwijs. Moreel en ethisch redeneren is zowel belangrijk voor wereldbeschouwelijk en levensbeschouwelijk onderwijs in het voortgezet en beroepsonderwijs als voor educatieve praktijken in het hoger onderwijs en niet-schoolse educatieve praktijken, die veelal meer vanuit de interesses van de deelnemers kunnen werken. 3) Onderzoek naar de verhouding van morele educatie en burgerschap op mondiaal niveau, in termen van wereldburgerschap, Noord-Zuid-verhoudingen en de gevolgen van economische, culturele en politieke globaliseringsprocessen, met het oog op andere globaliseringen en het bevorderen van een mondiale civil society . Dit onderzoek is direct verbonden met het onderzoek naar globalisering binnen kritische interventie- en kritische organisatiestudies. Het omvat ook een historische component, gericht op de wortels van hedendaagse mondiale tegenstellingen in negentiende en twintigste-eeuwse politieke ideologieën. |
