| Mensen voeren veelvuldig acties uit die leiden tot bepaalde uitkomsten. Iemand vertelt bijvoorbeeld een grap, waarna mensen beginnen te lachen. Of iemand drukt op de knop bij de lift, en de lift komt naar beneden. Doorgaans heeft men de ervaring deze acties en uitkomsten zelf te hebben veroorzaakt. Deze ervaring wordt de ervaring van zelf-causatie genoemd. Hoewel zulke ervaringen van zelf-causatie vanzelfsprekend lijken, is dit in veel sociale situaties niet zo. De lift kan bijvoorbeeld ook naar beneden komen omdat iemand in de lift op de knop naar beneden heeft gedrukt. Anouk van der Weiden onderzoekt in haar proefschrift hoe zelf-causatie ervaringen tot stand komen over niet beoogde uitkomsten die van tevoren onbewust geactiveerd zijn in het geheugen. Ook onderzocht ze hoe deze ervaringen verschillen van zelf-causatie ervaringen over uitkomsten die men wél beoogd had. Uit haar onderzoek blijkt dat onbewust geactiveerde uitkomstinformatie met name zelf-causatie ervaringen versterkt wanneer men meer gericht is op de uitkomsten van een actie, en zolang men er van uitgaat dat er een causale relatie bestaat tussen actie en uitkomst. Dat wil zeggen: wanneer men op de lift-knop heeft gedrukt, ervaart men zelf-causatie over het naar beneden komen van de lift, maar niet over ongerelateerde uitkomsten zoals het overgaan van een telefoon. Causale kennis en een focus op uitkomsten zijn ook belangrijk bij het nastreven van doelen. Er waren echter ook belangrijke verschillen met doelen: wanneer men een doel beoogt (bijvoorbeeld iemand laten lachen), ervaart men alleen zelf-causatie over dat specifieke doel. Maar bij onbewust geactiveerde uitkomstinformatie ervaart men ook zelf-causatie over uitkomsten die geassocieerd zijn (bijvoorbeeld als iemand knipoogt, wat ook een positieve reactie is). |
