KNAW

Onderzoek

Inrichtingsmaatregelen tegen oppervlakkige afspoeling

Pagina-navigatie:


Wijzig gegevens


Titel Inrichtingsmaatregelen tegen oppervlakkige afspoeling
Looptijd 01 / 2009 - onbekend
Status Afgesloten
Onderzoeknummer OND1342200

Samenvatting

Er zijn aanwijzingen dat oppervlakkige afspoeling, ook in vlakke gebieden, een belangrijke route kan zijn waarlangs nutriënten het oppervlaktewater bereiken. Dit project onderzoekt daarom of het blokkeren van de oppervlakkige afvoer een efficiënte manier is om de nutriëntenvracht te reduceren. Het project bestaat uit vier onderdelen. Ten eerste: identificeren van de risicoplekken met een bestaande GIS-tool; Vervolgens: de omvang meten van de oppervlakkige afspoeling op gras- en bouwland; Daarna: ontwikkelen van een bemestingstool om incidentele verliezen te voorkomen; Tot slot: ontwikkelen van grondmaatwerk om oppervlakkige afspoeling te voorkomen.

Doel
Aan diverse oppervlaktewateren zijn in het kader van de KRW doelen toegekend. Om deze doelen te realiseren dient aan een aantal normen te worden voldaan, ook voor de N en P-concentratie in het oppervlaktewater zijn normen gesteld. De huidige concentraties aan N en P in het oppervlaktewater zijn veelal te hoog. Een van de bronnen van fosfaatbelasting is de oppervlakkige afspoeling. Dit uit zich in plassen op het maaiveld die nabij de sloot kunnen overlopen naar het oppervlaktewater.

Het doel van dit project is om inzicht te krijgen in de grootte en frequentie van de bijdrage van oppervlakkige afspoeling op de P-belasting van de oppervlaktewater, alsmede om inzicht te krijgen in welke maatregelen er mogelijk zijn om de belasting via oppervlakkige afstroming op het oppervlaktewater te verminderen. Wat betreft de nutriënten is N vooral belangrijk voor de zoute en brakke wateren (bijv. Zeeland); P vooral voor de zoete wateren. Bovendien spoelt P vooral af via oppervlakkige routes en N vooral via diepere routes. Maar ingeval plotselinge oppervlakkige afvoer optreedt kort na een bemestingsgift dan doet N ook mee (in Waardenburg bijvoorbeeld).

Aanpak
Om antwoord te kunnen geven op het gestelde doel is het project opgesplitst in een aantal deelprojecten, nl:

- GIS-Tool om lage plekken te identificeren;
- Meten oppervlakkige afspoeling;
- Waardenburg
- Limburg
- Bemestingstool om verliezen te beperken (vooral Waardenburg)
- Praktijkmaatregelen tegen oppervlakkige afspoeling.

Om risicoplekken voor oppervlakkige afvoer binnen een perceel te kunnen identificeren is een GIS-tool ontwikkeld, waarmee de laagste plekken in een perceel kunnen worden bepaald. Vervolgens worden alleen die lage plekken geselecteerd waarvoor de kans bestaat dat deze overstromen naar het oppervlaktewater, immers een lage plek midden in een perceel vormt geen risico voor belasting van het oppervlaktewater, omdat dit water uiteindelijk zal infiltreren of verdampen.

Op een aantal locaties, nl 3 op zand in Noord-Limburg en 1 op klei te Waardenburg zijn meetinrichtingen geïnstalleerd om de oppervlakkige afstroming over maaiveld naar de sloot te kunnen meten. Op deze locaties wordt de neerslag, afvoer en waterkwaliteit gemeten. Recent zijn in Limburg infiltratiemetingen uitgevoerd om de infiltratiecapaciteit van de bodem te bepalen.

Voor kleigebieden wordt een tool ontwikkeld om het bemestingstijdstip zodanig te optimaliseren, oa door rekening te houden met de weersvoorspelling, dat de kans op oppervlakkige afvoer minimaal is en de werking van de mest optimaal, waardoor de uitspoeling naar het oppervlaktewater wordt geminimaliseerd.

Om oppervlakkige afstroming op percelen tegen te gaan of te beperken kunnen praktijkmaatregelen worden genomen. Voorbeelden zijn het opwerpen van dammetjes langs de waterloop, open trekken bouwvoor in strook langs de waterloop om de infiltratie te bevorderen, infiltratiegreppel tussen perceel en sloot aanbrengen enz. Voor de toepassing van maatregelen in de praktijk wordt aangesloten bij de pilots van het project Landbouw Centraal/KRW gebiedspilots Noordoost en Zuidoost Nederland.

Stand van zaken (mei 2010)
De ontwikkelde GIS-tool is toegepast om voor de verschillende pilotgebieden binnen Landbouw Centraal om de risicoplekken voor oppervlakkige afvoer te identificeren. Dit heeft geresulteerd in een kaart per pilotgebied, die beschikbaar is gesteld voor verder gebruik door participanten van het project Landbouw Centraal.

De meetinrichtingen voor het meten van oppervlakkige afvoer in Limburg en Waardenburg waren reeds aanwezig bij aanvang van het project, echter het eerste winterseizoen 2008-2009 was relatief droog, waardoor er nauwelijks oppervlakkige afstroming is gemeten, de afgelopen winter 2009-2010 is verschillende malen oppervlakkige afvoer gemeten. In figuur 1 is de frequentie van het optreden van oppervlakkige afvoer voor de drie percelen in Limburg weergegeven.

Deze zomer is het prototype van de bemestingstool gereed en zal de tool getest worden op de tot nu toe verzamelde data. Hiervoor wordt gebruik gemaakt van de ensemble verwachtingen van het KNMI. Komend voorjaar is het de bedoeling de tool in de praktijk te testen.

Voor de toepassing van praktijkmaatregelen wordt aansluiting gezocht bij het project Landbouw Centraal. Dit project zoomt in op zeven pilotgebieden in Noord (2) en Zuid (5)-Nederland. Binnen deze pilotgebieden wordt in samenwerking met belanghebbenden en grondgebruikers bekeken welke maatregelen in aanmerking komen voor uitvoering.

Praktijktips
Metingen aan concentraties van afspoelingswater geven concentraties te zien met uitschieters van 10 mg/l P en tot 80 mg/l N. Vrachtberekeningen duiden op forse bijdragen wat het vermoeden versterkt dat oppervlakkige afspoeling een belangrijke route is om aan te pakken. Nadere analyse toont aan dat oppervlakkige afspoeling op een beperkt aantal specifieke plekken langs de sloot optreedt; dit betekent dat maatregelen ook op die beperkte sloottrajecten zouden kunnen worden geconcentreerd.

Betrokken organisaties

Penvoerder Alterra (WUR)

Betrokken personen

Projectleider Ir. H.T.L. Massop

Classificatie

A12000 Oppervlaktewater en grondwater
D15600 Hydrosfeerwetenschappen

Omhoog
Ga terug naar de inhoud
Ga terug naar de site navigatie