KNAW

Research

Helofytenfilters in sloten (NL)

Pagina-navigatie:


Update content


Title Helofytenfilters in sloten (NL)
Period 01 / 2009 - unknown
Status Completed
Research number OND1342223

Abstract (NL)

In dit project wil men de zuiverende werking meten van overjarig riet in bestaande sloten, dus van min of meer natuurlijke rietfilters, met verschillende beheerregimes en waterpeilen. Het laten overstaan van riet kan de doorstroming in deze sloten belemmeren en daarmee de afvoerfunctie negatief beïnvloeden en tot natschade leiden. In het project wordt daarom ook de doorstroming jaarrond gemeten. Er worden stoffen- en waterbalansen opgesteld om ook invloeden van buiten zoals kwel en wegzijging mee te nemen. Een enquête onder akkerbouwers en loonwerkers maakt onderdeel uit van het project. Bij de agrarische natuurvereniging Wierde & Dijk in Noord-Groningen is het laten overstaan van riet in tussensloten reeds praktijk in een kwart van de tussensloten. In dit gebied kan daarom snel een praktijkexperiment plaatsvinden. Dit is één van de probleemgebieden voor het halen van de KRW-doelen in het Noordelijk kustgebied: naast de fosforproblematiek voor het halen van de ecologische doelen in de (lokale en regionale) zoete waterlichamen. De resultaten van dit onderzoek zijn zonder meer te benutten voor andere kustgebieden. Voor overige gebieden in Nederland met mogelijk andere doelen en problemen, op andere grondsoorten en met een andere waterhuishouding kan een indicatie worden gegeven van de zuiverende werking van deze maatregel.

Doel
Het project heeft de volgende doelstellingen:

- Het bepalen van de effectiviteit van overjarig riet in sloten (ofwel: helofytenfilters in sloten) op de stikstof- en fosforverwijdering in het oppervlaktewater in landbouwgebieden.
- Het bepalen van de kosten en de kosteneffectiviteit van deze maatregel.
- Kwantificeren van de opstuwing door de rietvegetatie, de gevolgen op de afvoer in piekperioden en de mogelijke extra natschade die hierdoor ontstaat in afvoersituaties.
- Het indicatief bepalen van effecten van verschillen in beheer van overjarig riet in (kavel-)sloten en watergangen (ofwel: helofytenfilters in sloten) voor waterzuivering.
- Het bepalen van de inpasbaarheid van (het beheer van) overjarig riet in de agrarische bedrijfsvoering.
- Beschrijven van de neveneffecten op natuur en landschap.
- Extrapoleren van de te halen effecten van deze maatregel naar andere gebieden in Nederland.
- Het communiceren van de onderzoeksresultaten naar de diverse doelgroepen in de regio en landelijk.

Aanpak
Benutten van de reinigende werking van helofytenfilters met overjarig riet in sloten is waarschijnlijk de meest kosteneffectieve maatregel om stikstof en fosfor uit het oppervlaktewater te verwijderen. Bovendien kan deze maatregel snel op grote schaal worden toegepast. Niet bekend is hoe groot de reinigende werking van deze maatregel is. Onderzocht wordt hoe optimaal gebruik kan worden gemaakt van het zelfreinigend vermogen van de bestaande sloten met (semi-)natuurlijke rietvegetaties; dat wil zeggen tegen zo laag mogelijke kosten, met een zo groot mogelijk zuiverende werking, een goede inpasbaarheid in de bedrijfsvoering en daardoor een groot draagvlak, en positieve neveneffecten voor landschap en natuur.

Voor het experiment worden in een vijftal slootvakken, afgesloten met damwanden, de N- en P- retentie gemeten. Van de slootvakken worden alle inkomende waterstromen en de uitgaande stroom continu gemeten en bemonsterd. De werking van overjarig riet wordt vergeleken met die van jaarlijks gemaaid riet. Bij de objecten met overjarig riet wordt bovendien een conventioneel slootpeil vergeleken met een opgezet slootpeil, t.b.v. het verhogen van de N-retentie.

Tweede onderdeel van het project is een onderzoek naar de kosten en kosteneffectiviteit, neveneffecten, landbouwkundige inpasbaarheid en extrapoleerbaarheid. Hiervoor wordt een enquête uitgevoerd onder akkerbouwers en loonwerkers; een aantal van hen wordt gevraagd een logboek bij te houden van de kosten van het gevoerde slootbeheer

Communicatie over helofytenfilters in sloten wordt op regionaal en op nationaal niveau ingestoken. Nationaal wordt gekozen voor brede informatieoverdracht, waarvoor aansluiting wordt gezocht bij de bestaande infrastructuur (Agrarische Natuurverenigingen, bestaande netwerken, websites van waterschappen en belangenorganisaties). Regionaal wordt afgestemd op de activiteiten van ANV Wierde&Dijk. Daarnaast wordt een regionale klankbordgroep van telers en belanghebbenden opgezet.

Stand van zaken (mei 2010)
Een inventarisatie van het sloot-bestand in Noord-Groningen is uitgevoerd in samenwerking met de projectpartners Waterschap Noorderzijlvest en ANV Wierde & Dijk. Dit heeft ca. 10 op het eerste gezicht voor het experiment geschikte sloten opgeleverd. Alle eigenaren zijn bezocht en het overgrote deel was bereid om aan het experiment deel te nemen. Vooral geschikte sloten met overjarig riet bleken moeilijk te vinden.

In dit akkerbouwgebied in Noord-Groningen komt riet in sloten algemeen voor (> 90%). In 25% van de sloten staat ook overjarig riet. Voor de werking als helofytenfilter is nodig dat dit riet in de sloot staat, d.w.z. op de slootbodem in het water. Begroeiing van oever tot oever levert de grootste retentiecapaciteit op en was een belangrijke eis bij de selectie voor het experiment. Uit de inventarisatie blijkt dat dit bij verreweg de meeste sloten met overjarig riet niet het geval is. Hierdoor zal de retentiecapaciteit in de praktijk in principe lager zijn dan in het experiment wordt gemeten.

In het oorspronkelijke projectplan was sprake van een onderscheid tussen schouwsloten (liggende tussen twee grondeigenaren) en kavelsloten (in beheer bij één eigenaar), in de veronderstelling dat dit te onderscheiden sloottypes zouden zijn met invloed op rietgroei en nutriënten retentie. De inventarisatie heeft geleerd dat dit onderscheid in het veld niet te maken is. Dit onderscheid wordt dan ook niet meer meegenomen in de huidige proefopzet.

Sinds najaar 2009 worden de meetinstallaties in de sloten aangelegd. Op dit moment wordt proef-gedraaid; de komende weken wordt de installatie van de experimenten afgerond en worden de metingen gestart. ANV Wierde & Dijk neemt het project mee in haar communicatie-activiteiten (website, nieuwsbrief e.d.); eerste presentaties in het gebied en daarbuiten zijn gehouden.

Related organisations

Related people

Project leader Dr.ir. A.J. de Buck

Classification

A12000 Surfacewater and groundwater
D15600 Hydrospheric sciences

Go to page top
Go back to contents
Go back to site navigation