Doel
Het maken van een aanzet voor een Decision Support System (DDS) voor fosfaatuitmijning van voormalige landbouwgronden ten behoeve van natuurontwikkeling
Dit onderzoek heeft vier doelstellingen, namelijk:
· het maken van een eerste aanzet tot een DSS waarmee de kosteneffectiviteit van uitmijnen vergeleken kan worden met die van afgraven,
· het vaststellen van een protocol voor grondonderzoek waarbij een naadloze aansluiting bestaat met het gereedschap om de snelheid van uitmijnen te voorspellen,
· het inventariseren van de verschillende manieren waarop gereedschappen gemaakt kunnen worden om de duur van de uitmijnperiode voor een specifieke locatie met een te hoge fosfaatbeschikbaarheid te voorspellen,
· het inventariseren van de activiteiten met een bijbehorende kostenraming die uitgevoerd moeten worden om de aanzet voor een DSS operationeel te maken.
Achtergrond
Natuurontwikkeling vindt momenteel vooral plaats in het kader van de realisering van de Ecologische Hoofdstructuur (EHS) en in de zogenaamde Reconstructiegebieden waar een ruimtelijke herinrichting plaatsvindt met als doel om de nadelige effecten van intensieve veehouderij op bestaande natuurgebieden te verminderen. Tot 2018 worden bijvoorbeeld binnen de EHS vele tienduizenden ha landbouwgrond omgevormd tot nieuwe natuur. Een te hoge beschikbaarheid van fosfaat in (voormalige) landbouwgronden die bestemd zijn voor natuurontwikkeling kan problemen opleveren als het gewenste natuurdoel gekenmerkt wordt door een lage biomassaproductie en een grote soortenrijkdom van de vegetatie. Een te hoge fosfaatbeschikbaarheid leidt tot een lagere soortenrijkdom en de ontwikkeling van ruigtesoorten zoals Pitrus, Gewoon struisgras, Liesgras en Grote brandnetel (Chardon, W. en F. Sival, 2003. Fosfaat: knelpunt voor realisering EHS op voormalige landbouwgronden? De Levende Natuur 6:267-271). In de praktijk wordt een maatregel zoals afgraven veelvuldig toegepast door natuurbeheerders om een overmaat aan nutriënten uit de bodem te verwijderen. Plaggen van de zodelaag (bovenste 10 cm) is echter niet altijd effectief omdat fosfaat zich kan hebben verspreid tot onder de zodelaag. Afgraven van de bouwvoor (bovenste 25 tot 40 cm) is echter kostbaar, landschappelijk gezien niet altijd wenselijk en hergebruik van grond is niet altijd mogelijk. Een ander nadeel van afgraven is het verwijderen van de aanwezige zaadbank en het bodemleven ( Kardol, P.; Wal, A. van der; Bezemer, T.M.; Boer, W. de; Putten, W.H. van der, 2009. Ontgronden en bodembeestjes: geen gelukkige combinatie. De Levende Natuur 110 (2009)1).
Een alternatief voor afgraven is uitmijnen van fosfaat (Koopmans et al., 2004; Chardon, W., F. Sival, R. Kemmers, B. van Delft en G. Koopmans. 2009. Is het mogelijk om met uitmijnen in plaats van ontgronden voldoende fosfaat kwijt te raken? De Levende Natuur 1:39- 42.) Bij uitmijnen wordt fosfaat aan de grond onttrokken door het oogsten en afvoeren van een gewas; er wordt in het geheel geen fosfaatbemesting gegeven. Overige nutriënten zoals kalium en stikstof worden zonodig bijgemest, om een optimale gewasgroei te realiseren.
Voor beheerders van toekomstige natuurgebieden is het lastig om de meest passende maatregel te selecteren om (voormalige) landbouwgronden met een te hoge fosfaatbeschikbaarheid geschikt te maken voor natuurontwikkeling. Dit komt met name door het ontbreken van goed gereedschap om de snelheid en de kosteneffectiviteit van uitmijnen te kunnen bepalen en te vergelijken met afgraven. Een Decision Support System (DSS) kan de natuurbeheerder helpen om tot een betere afweging te komen van de te kiezen maatregel
Werkwijze
· een eerste aanzet gemaakt voor een DSS waarmee de kosteneffectiviteit van uitmijnen vergeleken kan worden met die van afgraven,
· een protocol vastgesteld voor grondonderzoek waarbij een naadloze aansluiting bestaat met het gereedschap om de snelheid van uitmijnen te voorspellen,
· een inventarisatie gemaakt van de verschillende manieren waarop gereedschappen gemaakt kunnen worden om de duur van de uitmijnperiode voor een specifieke locatie met een te hoge fosfaatÂ-beschikbaarheid te voorspellen,
· een overzicht gegeven van de activiteiten met een bijbehorende kostenraming die uitgevoerd moeten worden om de aanzet voor een DSS operationeel te maken.
Deze werkzaamheden worden uitgevoerd door middel van literatuur- en modelonderzoek.
Resultaten
Publicatie in de vorm vaneen Alterra-rapport
In de (nabije) toekomst wordt het DSS nader uitgewerkt en toegepast op een casus. Het is uiteindelijk de bedoeling om het DSS of onderdelen hiervan te koppelen met de leidraad voor natuurontwikkeling op (voormalige) landbouwgronden; deze wordt momenteel ontwikkeld binnen het Alterra- project Leidraad Natuurontwikkeling. Deze koppeling valt echter buiten dit onderzoek.
Publicaties bij dit project zijn beschikbaar via deze Link |
