KNAW

Onderzoek

Konijnen op Koers

Pagina-navigatie:


Wijzig gegevens


Titel Konijnen op Koers
Looptijd 01 / 2011 - 12 / 2011
Status Afgesloten
Onderzoeknummer OND1345735

Samenvatting

Probleemstelling
EL&I vraagt voor de konijnenhouderij herontwerp(en) van het houderijsysteem als opmaat voor veranderingen in de sector die passen in duurzame ontwikkeling. Het einddoel volgens de visie van EL&I is: In 15 jaar moet de veehouderij in Nederland zich hebben ontwikkeld tot een in alle opzichten duurzame veehouderij met een breed draagvlak in de samenleving. Deze veehouderij produceert met respect voor mens, dier en milieu waar ook ter wereld (Toekomstvisie op de veehouderij; 16 jan. 2008).

Doelgroep en kennisbehoefte
Doelgroep is de keten van konijnenproductie als geheel in Nederland en in internationaal perspectief. Er wordt gericht gezocht naar (ketens van) nicheproducten op het gebied van konijnenvlees, ketens die doorlopen tot aan productvermarkting hebben de voorkeur.
De vleeskonijnensector wordt gekenmerkt door een geringe omvang en afhankelijkheid van buitenland voor de afzet. In de sector is grote aandacht voor de licence to produce, mede onder druk van maatschappelijke partijen. Er is een hoge sense of urgency dat zaken moeten veranderen, echter de lange termijn visie ontbreekt. Er is behoefte aan een eenduidige visie op hoe de konijnenhouderij in Noordwest Europa zich zou moeten ontwikkelen in de komende jaren (middellange tot lange termijn). Deze visie moet niet alleen vanuit de sector en diens belangenorganisaties komen, maar moet in samenspraak met andere stakeholders (met name de maatschappelijke actiegroepen) worden opgesteld. Naast het vormen van een gedragen visie, is er behoefte aan ontwikkelrichtingen op de korte termijn die passen binnen de lange termijn visie.
Ontwerpen voor integraal duurzame systemen van konijnenhouderij dienen de behoeften van dier, milieu, ondernemer en burger / consument zoveel mogelijk in het ontwerp te worden bediend. De indruk bij de doelgroep is dat er met name op het gebied van behoeften van het dier nog een stap te zetten is. Hier zal dan ook extra aandacht naar uit gaan.
Doelstelling project
De doelstelling van Konijnen op Koers is bijdragen aan een integraal duurzame ontwikkeling van de konijnenhouderij (in Nederland, maar ook in internationaal perspectief). De uiteindelijke doelstelling, echter buiten het directe bereik van dit project, is dat de actoren in de konijnenhouderij (onder meer keten, consument, maatschappelijke organisaties, regelgevende instanties, onderzoeksinstellingen en media; het socio-technisch regime ) gezamenlijk en afgestemd tot werkwijzen komen die passen in duurzame ontwikkeling.
Daartoe dienen allereerst partijen te worden betrokken die zich voor dit doel in willen zetten. Deze partijen dienen dichter bij elkaar gebracht te worden door middel van interactie over en analyse van percepties van duurzaamheidsknelpunten en -kansen. Op basis hiervan worden partijen betrokken om samen mogelijke duurzame ontwikkelrichtingen neer te slaan in inspirerende toekomstbeelden (conceptontwerpen). Van de betrokkenheid van verschillende partijen bij het samenstellen van deze toekomstbeelden', gaat een mobiliserend effect uit voor het realiseren van duurzame ontwikkeling in de praktijk.

Relevantie project voor EL&I
Door het op interactieve en reflexieve wijze herontwerpen van de konijnenhouderij draagt dit project met haar output en outcome direct bij aan de toekomstvisie van EL&I

Aanpak en tijdspad
Gewerkt wordt volgens de aanpak van Ontwerpen voor Systeeminnovatie (Reflexief Interactief Ontwerpen). Dit levert één of meerdere ontwerpen/toekomstbeelden op. De beoogde functie van een dergelijk ontwerp is meervoudig, waaronder:
richting geven aan korte termijn acties
verkrijgen van een opening en congruentie tussen stakeholders
afstand nemen van de dagelijkse praktijk
ontwikkelen van een specifiek lerende omgeving
geven van geloofwaardige integraal duurzame alternatieven voor het gangbare
een zoekstrategie voor technische en institutionele oplossingen
een duidelijk doel en referentie om voortgang te monitoren
een referentie voor partijen die betrokken zijn bij realisatie
een metafoor om nieuwe netwerken van stakeholders te vormen
een verhaal om middelen (resources) te verkrijgen.
Tijdens het ontwerptraject wordt in het interactieve proces gewerkt aan netwerkvorming en communicatie. Deze beogen tevens verankering van de ontwerpen om kiemen te leggen voor vervolgprojecten die gericht zijn op het concreet realiseren van delen in de praktijk via een leer en experimenteer strategie.

In het project kunnen vier fasen geïdentificeerd worden. Deze vinden niet noodzakelijkerwijs opeenvolgend plaats en (delen van) fasen vallen buiten dit project en zullen buiten dit project opgepakt moeten worden (onder andere in het verankeringsproject ). Fase 1 is in 2010 afgerond. Voor 2011 (en verder) staan fasen 2, 3 en 4 gepland.

Fase 1: Reduceren van complexiteit: verwerven van systeemkennis en definiëren strategische probleemdefinitie
In 2010 is een systematische systeemanalyse gericht op het identificeren van systeemfouten uitgevoerd. Deze analyse wees uit dat het nader inzetten op systeeminnovatie van de konijnenhouderij zinvol is. Ter afsluiting van deze fase is een klankbordgroep ingesteld.

Fase 2: Nader definiëren van doelkennis door interactief herontwerpen
De insteek voor het herontwerptraject (volgend uit de analyses in fase 1) moet gericht zijn op het beter afstemmen van productie en vermarkting op ideeën vanuit de samenleving op het gebied van dierenwelzijn. In het traject zullen twee sporen worden gevolgd, waarbij het tweede spoor vooruit loopt op fase 3. Ten eerste: ontwerp van alternatieven voor kooihuisvesting, waarbij potentiële knelpunten (genetische opmaak van het dier, arbeidsomstandigheden, gebruik diergeneesmiddelen en milieu) integraal worden meegenomen ( topdown ). Ten tweede: empowerment en leren van geschikte initiatieven in de sector. Hierbij is de vorming van nieuwe, herkenbare en renderende ketens een randvoorwaarde. Een aspect dat hier los van staat, maar zeker aandacht vraagt, is het vermarkten van konijnenmest.

Fase 3: Bevorderen van het veranderingsproces
Gedurende alle fases worden selectief partijen van binnen en buiten de sector betrokken, via klankbordgroepen, interviews, collectieve systeemanalyse, ontwerpworkshops etc. Een belangrijke nevendoelstelling is om initiatieven van betrokkenen te ontlokken om (delen van) een ontwerp te realiseren. Het aanbieden van een op communicatie gericht eindrapport aan de minister markeert het einde van het ontwerptraject, maar heeft ook als functie om het reeds betrokken netwerk te versterken en via onder meer de persaandacht te vergroten. Aldus wordt vaak contact gelegd met reeds lopende verwante initiatieven die als geschikt zijn om als innovatie initiatief ( niche experiment ) in de praktijk vorm te geven aan verandering.

Fase 4: Reflexie (grotendeels buiten het Ontwerp traject)
Monitoring en evaluatie van het project is gebaseerd op kortcyclisch leren. De aanpak is uitgewerkt in het Handboek Reflexieve Monitoring in Actie (Van Mierlo et al., 2010). Projectleider en monitor stemmen onderling de inrichting van de monitoring en evaluatie af, op basis van de specifieke behoeften voor dit traject.

Resultaten
Klankbordgroep/adoptiegroep: oktober 2010
Systeemanalyse: vleeskonijnensector, september 2010,
Aangepast programma van eisen boeren: mei 2011
Aangepast programma van eisen burger/maatschappij: mei 2011
Programma van eisen per diercategorie vleeskonijnensector: juni 2011
Programma van eisen milieu: juni 2011
Ontwerpactiviteiten in ontwerpatelier(s): aug-sep 2011
Eindrapportage en communicatie sept -dec 2011.

Publicaties bij dit project zijn beschikbaar via deze Link

Betrokken organisaties

Betrokken personen

Onderzoeker Dr.ing. J.M. Rommers
Onderzoeker Dr.ir. S.F. Spoelstra
Projectleider J.B.W.J. Cornelissen

Bovenliggende onderzoeksactiviteit(en)


Omhoog
Ga terug naar de inhoud
Ga terug naar de site navigatie