KNAW

Research

Social innovation and cultural entrepreneurship

Pagina-navigatie:


Update content


Title Social innovation and cultural entrepreneurship
Period 01 / 2011 - 12 / 2012
Status Completed
Research number OND1346304

Abstract (NL)

Probleemstelling
Het doel van dit project is om aan de hand van praktijkvoorbeelden in gebiedsontwikkeling en bij burgerinitiatief in te gaan op de kracht van cultureel ondernemerschap en de sociale innovaties die daarbij nodig zijn. Tevens is hierbij het doel om de informele organisatieaspecten van cultureel ondernemerschap aan het daglicht te brengen.

De vraagstelling is: Wat is de kracht van cultureel ondernemerschap en welke informele organisatieaspecten spelen hierbij een rol? Welke sociale innovaties zijn er nodig om deze kracht tot ontwikkeling te laten komen / een substantiële rol te laten spelen in de governance arena?

Achtergrond/aanleiding
In toenemende mate zetten groepen mensen zich actief in voor maatschappelijke doelen zoals kwaliteit van de groene leefomgeving of behoud van culturele eigenheid. Dit cultureel ondernemerschap ontplooit initiatieven en mobiliseert lokale netwerken voor het vasthouden, expliciteren en uitbouwen van eigenheid in vorm of handeling. De focus in dit project ligt op cultureel ondernemerschap in tegenstelling tot economisch en technisch ondernemerschap. In deze vorm van ondernemerschap, waarbij de productiemiddelen zoals menskracht en lokale energie (van groepen) voor korte of langere tijd worden ingezet ter verbetering van de leefomgeving, ligt de nadruk niet zozeer op het genereren van financiële opbrengsten maar op bijdragen in natura aan de kwaliteit van de (groene) leefomgeving. Bijvoorbeeld in gebiedsontwikkeling of bij lokale initiatieven van bewoners/burgers is dergelijk cultureel ondernemerschap aan de orde. Kunstenaars of andere inspirerende personen organiseren motivatie, mobilisatie, inspiratie, innovatie en productie in een bepaald gebied of op een specifieke plek.

Cultureel ondernemerschap krijgt - zeker in deze tijden van grote bezuinigingen - een steeds belangrijker rol in de governance arena, gezien de terugtrekkende overheid op verschillende terreinen en de toenemende verantwoordelijkheid die overheden bij andere (private) partijen neerlegt, waaronder ook burgers. Er is daardoor een toenemende openheid van overheden en erkenning van nut en noodzaak door overheden om samen te werken met initiatieven vanuit cultureel ondernemerschap.

Het is dan van belang om te achterhalen wat precies de mogelijkheden/potenties van cultureel ondernemerschap zijn en welke sociale innovaties nodig zijn om cultureel ondernemerschap tot volle ontwikkeling te laten komen binnen de governance arena. Om dit goed te kunnen doorgronden is het nodig om te weten hoe initiatieven van cultureel ondernemerschap functioneren en hoe zij zich organiseren.

In lopend KB onderzoek is al onderzoek gedaan naar de waarde van kunst voor gebiedsontwikkelingsprocessen in het betrekken van mensen bij hun groene leefomgeving en naar (informele) organisatie aspecten van burgerinitiatieven in het landschap. Het is daarom in dit project de bedoeling om deze verschillende (bestaande) inzichten aan elkaar te koppelen en deze uit te bouwen naar bruikbare concepten over cultureel ondernemerschap en informele organisatievormen ten behoeve van sturings-, samenwerkings- en facilitatie vraagstukken binnen de governance arena.

Doelstelling project
In toenemende mate zetten groepen mensen zich actief in voor maatschappelijke doelen zoals kwaliteit van de groene leefomgeving of behoud van culturele eigenheid. Het doel van dit project is om aan de hand van praktijkvoorbeelden in gebiedsontwikkeling en burgerinitiatieven in te gaan op de kracht van cultureel ondernemerschap en de sociale innovaties die daarvoor nodig zijn. Tevens is hierbij het doel om de informele organisatieaspecten van cultureel ondernemerschap aan het daglicht te brengen.

Wetenschappelijke kwaliteit en relevantie
Wetenschappelijke theorieën en concepten worden gebruikt om het fluïde karakter van de organisatievorm en het pragmatische karakter van de strategie-uitoefening van burgerinitiatieven (en andere vormen van cultureel ondernemerschap) te plaatsen in een governance context. Nieuwe concepten worden ontwikkeld als framework voor sturings- en facilitatievraagstukken.

Aanpak en tijdspad
Activiteit 1: Cultureel ondernemerschap
Definitiestudie en analyse van een aantal voorbeelden van cultureel ondernemerschap: Wat is een bruikbare goede definitie van cultureel ondernemerschap (in relatie tot klassiek ondernemerschap)? Wat is de betekenis en kracht van cultureel ondernemerschap? Wat kan hierover worden geleerd aan de hand van praktijkvoorbeelden van cultureel ondernemerschap in gebiedsontwikkeling en bij burgerinitiatieven? Welke sociale innovaties liggen ten grondslag aan goed cultureel ondernemerschap? Hoe kunnen overheden cultureel ondernemerschap en sociale innovaties bevorderen?

Activiteit 2: Informele organisatievormen
Op welke wijze is cultureel ondernemerschap (informeel) georganiseerd? Wat houdt dit in (welke aspecten en sociale innovaties zijn daarbij te onderscheiden), en wat is de kracht en betekenis daarvan binnen de governance arena? Zowel vanuit de organisatietheorie en sociologische theorie als vanuit praktijkvoorbeelden worden deze vragen in deze fase beantwoord.

Burgerinitiatieven (en andere vormen van cultureel ondernemerschap) beginnen met gedachten en idealen over hoe dingen anders zou kunnen en die vervolgens worden besproken en weersproken in een groep medestanders (discours). Idealen ofwel strijd kunnen dus een aantal mensen bij elkaar brengen, die zich vervolgens op informele wijze gaan organiseren. In de loop der tijd kan zo n initiatief zich ontwikkelen tot een formele organisatievorm, zoals een stichting of een vereniging, maar ook is het mogelijk dat ze van thema of issue veranderen en een nieuwe uitdaging oppakken.

De thematiek uit de cases van beide activiteiten en de inzichten uit de theorie worden beschouwd op bruikbare concepten over informele en formele organisatievormen t.b.v. sturingsvraagstukken en handelingsperspectieven binnen de governance arena. Het resultaat van het onderzoek wordt gepresenteerd in een breed toegankelijke, aansprekende publicatie in de reeks Burgers en Landschap.

Resultaten
Inzicht in de informele organisatievormen van cultureel ondernemerschap. Typering van sociale innovaties die daarbij aan de orde zijn ten opzichte van economische en technische innovaties. Inzicht geven in de vraag hoe overheden sociale innovaties kunnen bevorderen en wanneer ze door goed bedoeld overheidsoptreden juist worden tegengewerkt. Concrete output: Publicatie(s) in de reeks Burgers en Landschap/Kunstenaar en Landschap: goed leesbaar, grote verspreiding, inspelend op de agenda van EL&I.
Publicaties bij dit programma zijn beschikbaar via deze Link

Related organisations

Related people

Researcher Drs. P.D. van der Jagt
Project leader Drs. I.E. Salverda

Related research (upper level)


Go to page top
Go back to contents
Go back to site navigation