| Jules Michelet (1798-1874) kan beschouwd worden als de meest invloedrijke Franse historicus van de negentiende eeuw. Hij had een grote invloed op de Franse historiografie van de negentiende en de twintigste eeuw. Daarnaast speelt hij een blijvende rol in het Franse politieke denken. President Sarkozy noemde hem bijvoorbeeld meermaals in zijn toespraken. Als historicus probeerde Michelet de Franse natie te begrijpen vanuit haar geschiedenis. Ook nu nog is de geschiedenis belangrijk voor het Franse zelfverstaan en wordt ze gebruikt als een argument in het politieke debat. Dat geldt vooral voor kwesties waarin de natie als zodanig in vraag gesteld wordt, bijvoorbeeld het door de regering geleide debat over de nationale identiteit in 2009 en 2010. In die debatten is Michelet steeds op de achtergrond aanwezig. Merkwaardig genoeg is de grote invloed van Michelet op de geschiedschrijving en de politiek nooit uitgebreid onderzocht. Dit onderzoek wil die lacune opvullen. De studie van de invloed van Michelet op historici na hem vormt een interessant perspectief op de Franse historiografie, terwijl het onderzoek naar zijn invloed op politici een licht werpt op de Franse politieke geschiedenis. De methode voor dit onderzoek is die van de receptiegeschiedenis. Het uitgangspunt van de receptiegeschiedenis is dat de interpretatie van een tekst die door de tijd heen kan veranderen bepaald wordt door de wisselwerking tussen de tekst zelf en de context waarin de tekst geïnterpreteerd wordt. Ook het onderzoek naar de wijze waarop teksten als retorische en strategische instrumenten aangewend worden, maakt deel uit van de receptiegeschiedenis. In dit project zal ik onderzoeken wat de teksten van Michelet zo geschikt maakte voor gebruik in het politieke en historiografische debat en wat in deze debatten de behoefte deed ontstaan aan Michelet te refereren. Op deze manier kunnen de raakvlakken van de politieke geschiedenis en de geschiedenis van de historiografie via de methode van de receptiegeschiedenis benaderd worden. Het onderzoek beslaat de periode van 1870 (het jaar van het ontstaan van de Derde Franse Republiek) tot heden. Via de invalshoek van de Micheletreceptie zal ik de veranderingen in de relatie tussen geschiedenis en politiek in Frankrijk door de tijd heen beschrijven en verklaren. Centrale vragen zijn welk beeld of stereotype de naam Michelet in een bepaalde periode oproept bij historici en politici. Met welk doel wordt Michelet ingeroepen? Leent hij zich daar eigenlijk wel voor en waarom wel of niet? Met het antwoord op deze vragen zal ik vervolgens proberen te verklaren welke eigenschappen van geschiedschrijving het politiek gebruik ervan mogelijk maken en in hoeverre dat een gevaar is voor die geschiedschrijving. |
